Her toplumsal mücadele, kendi döneminin somut koşulları içerisinde şekillenir; fakat hiçbir mücadele tarihi sıfırdan başlamaz. Önceki kuşakların kazandığı deneyimler, uğradığı yenilgiler, yaptığı hatalar, geliştirdiği mücadele biçimleri ve ortaya çıkardığı teorik birikim, sonraki kuşakların devrimci mücadele hanesine tarihsel bir miras olarak aktarılır. Bu nedenle kuşaklar arasındaki ilişkiyi yalnızca yaş farkıyla açıklamaya çalışmak yetersiz kalır. Esas mesele, sınıf mücadelesi içerisinde biriktirilmiş bilginin ve deneyimin nasıl devredildiği, bu deneyimin nasıl eleştirel bir süzgeçten geçirildiği ve değişen koşullar içerisinde nasıl yeniden üretildiğidir. Bir hareketin tarihsel sürekliliği de büyük ölçüde burada belirlenir. Çünkü süreklilik; aynı isimlerin, kavramların veya örgütsel biçimlerin korunmasından ziyade geçmiş mücadele deneyimlerinin mevcut koşullar özgülünde bir ön ayak olarak kullanılabilmesidir.

Türkiye-Kuzey Kürdistan gerçekliği içerisinde kuşaklar arasındaki ilişkinin kendine özgü bir yanı vardır. Devrimci hareketin tarihi, aynı zamanda devletin sistematik baskısının, tutuklamaların, işkencelerin, katliamların, sürgünlerin, yasakların tarihidir. Bu süreçlerde yalnızca örgütsel yapılar darbelenmemiş, hareketin hafızasını taşıyan insanlar ve deneyimin aktarılmasını sağlayacak ilişkiler de hedef olmuştur. Bir dönemin kadrolarının önemli bölümünün hapishanelere atılması, katledilmesi, sürgüne gitmesi ya da çeşitli nedenlerle siyasal faaliyetten kopması, sonraki kuşakların ilgili deneyimlere ulaşımını kısıtlamıştır. Böylece ortada önemli bir tarihsel birikim bulunmasına rağmen, bu birikim ile yeni kuşak arasında her zaman aynı güçte bir bağ kurulamamıştır. Gençlik meselesinin yalnızca yeni insanların mücadeleye katılması üzerinden ele alınamayacak olması da buradan gelir. Mesele, yeni kuşağın nicel varlığından önce, tarihsel birikimle nasıl ilişki kurduğu ve bu birikimi somut şartlarda nasıl niteliğe dönüştürdüğüdür.

Çünkü tarih, geçmişte yaşanmış olayların kronolojik sıralamasından ibaret değildir. Bir dönemde hangi kararların hangi koşullarda alındığı, hangi politikaların kitlelerle bağı güçlendirdiği veya zayıflattığı, hangi düşünsel hataların zaman içerisinde pratik ve örgütsel sorunlara dönüştüğü, devletin müdahaleleri karşısında hangi zaafların açığa çıktığı ve bütün bunlardan ne tür sonuçlar çıkarıldığı da bu tarihin parçasıdır. Kitaplar ve belgeler bu birikimin önemli taşıyıcılarıdır; ancak yazılı olan ile yaşanmış olan hiçbir zaman bütünüyle özdeş değildir. Bir kararın sonucunu bilmek başka, o kararın hangi çelişkiler içerisinde alındığını kavramak başkadır. Bu nedenle tarihsel hafızanın zayıflaması yalnızca bazı bilgilerin unutulması anlamına gelmez; geçmiş mücadelelerden çıkarılmış derslerin, yöntemlerin ve değerlendirme ölçülerinin de yeni kuşaklara eksik ulaşmasına yol açabilir.

Geçmiş ile Bugün Arasında Diyalektik Bağ Kurulmalıdır

Mao’nun Pratik Üzerine çalışmasında ortaya koyduğu doğrudan ve dolaylı deneyim ilişkisi bu bakımdan önem taşır. İnsan yalnızca bizzat yaşadığı süreçlerden öğrenmez; başka insanların ve geçmiş kuşakların deneyimleri de öğrenme, inceleme ve değerlendirme yoluyla bilginin parçası haline gelir. Bu nedenle geçmiş kuşakların deneyiminin aktarılması, yeni kuşağın kendi deneyimini yaratmasının karşıtı olarak görülemez. Tersine, geçmişten edinilen bilgi yeni pratiğin başlangıç koşullarından birini oluşturabilir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için deneyim ile dogmanın birbirinden ayrılması gerekir. Önceki kuşakların ortaya koyduğu her düşünce ve pratiğin değişmez doğru olarak kabul edilmesi, deneyimi öğretici olmaktan çıkarıp basma kalıba dönüştürür. Buna karşılık geçmişin yalnızca “eski” olduğu gerekçesiyle değersizleştirilmesi, yeni kuşağı daha önce biriktirilmiş bilgiden yoksun bırakır. Sorun geçmişe bağlılık ya da geçmişten kopuş arasında tercih yapmak değil, tarihsel deneyimin ortaya çıktığı koşullar ile arasındaki diyalektik bağı kavrayarak bugünün pratiğinde yeniden sınayabilmektir.

Tam da bu noktada tarihsel kopuşun yarattığı sonuçlar daha görünür hale gelir. Yeni kuşak geçmişin isimlerini, önemli tarihleri ve temel metinleri bilebilir; ancak bunların arkasındaki siyasal süreçleri, tartışmaları ve somut deneyimleri aynı ölçüde tanımayabilir. Böyle olduğunda tarih, yaşayan bir mücadele deneyimi olmaktan çıkarak sonuç cümlelerinin aktarılmasına indirgenebilir. Bir yenilginin neden yaşandığı bilinmeden yenilginin kendisi, bir siyasal çizginin hangi koşullarda ortaya çıktığı anlaşılmadan yalnızca ulaştığı sonuç, bir örgütsel problemin gelişim süreci incelenmeden yalnızca son görünümü hatırlanır. Hafızadaki boşluk tam da burada oluşur. Bilgi vardır, fakat bilgiyi ortaya çıkaran süreçle bağ zayıftır.

Bununla birlikte kuşaklar arasındaki kopuşu yalnızca bir kayıp olarak değerlendirmek de tek yanlı olur. Yeni kuşak, önceki dönemin yerleşmiş alışkanlıklarını taşımadığı ölçüde yeni koşulları daha doğrudan görebilir, farklı ilişki ve ifade biçimleri geliştirebilir. Özellikle iletişim teknolojilerindeki dönüşüm, kültürel kodların değişmesi ve gündelik hayatın yeni biçimleri söz konusu olduğunda genç kuşağın doğrudan deneyimi önemli bir bilgi kaynağıdır. Fakat yenilik ile deneyimsizlik birbirine karıştırılmamalıdır. Geçmiş deneyimle bağın zayıflaması, daha önce ortaya çıkmış sorunların yeni biçimler altında tekrar yaşanmasını da beraberinde getirebilir. Kitlelerle ilişki kurma tarzından örgütsel işleyişe, siyasal değerlendirmelerden devletin müdahale yöntemlerine kadar birçok mesele biçim değiştirse bile bütünüyle ortadan kalkmaz. Bu nedenle yeni olanı anlayabilmek kadar, yeni görünenin içerisinde eski çelişkilerin hangi biçimlerde varlığını sürdürdüğünü görebilmek de önemlidir.

Mesele Gençliği İdealize Etmek Değil Çelişkilerin Beslendiği Toplumsal Zemine Bakmaktır

Burada gençliğin kendisini nasıl ele aldığımız belirleyici hale gelir. “Gençlik” ortak bir yaş aralığını ifade etse de kendi içerisinde homojen bir toplumsal bütün oluşturmaz. Üniversitede eğitim gören genç ile fabrikada çalışan genç, güvencesiz işlerde çalışanla ailesinin ekonomik olanakları sayesinde geleceğini daha güvenli kurabilen genç, büyük kentlerde yetişenle kırdan kente göç eden genç aynı toplumsal koşullardan geçmez. Dolayısıyla gençliği yalnızca kuşaksal özellikler üzerinden açıklamak, onun içerisindeki sınıfsal ve toplumsal ayrımları görünmez hale getirir. Bugünün genç insanında görülen bireyselleşme, kariyer baskısı, gelecek kaygısı, rekabet ve kendisini sürekli kanıtlama zorunluluğu da yalnızca kişisel tercihler üzerinden açıklanamaz. Bunlar, içinde yaşanılan toplumsal ilişkilerin bireyin gündelik yaşamındaki karşılıklarıdır. Dolayısıyla “Z kuşağı”, “Y kuşağı” gibi özdeşleştirici yaklaşımlar metafizik düşüncelerden doğan subjektif yaklaşımlardır.

Bu bakış, “Gençler neden böyle?” sorusunu da başka bir zemine taşır. İnsanların düşünme ve davranma biçimleri boşlukta oluşmadığına göre, gençliğin eğilimlerini anlamak için onu şekillendiren maddi koşullara, eğitim sistemine, çalışma ilişkilerine, aile yapısına, kültürel ortama ve egemen ideolojik ilişkilere bakmak gerekir. Ancak insanı yalnızca koşulların edilgen bir ürünü olarak görmek de aynı ölçüde eksik olacaktır. İnsan toplumsal koşullar tarafından şekillenirken kendi pratiği içerisinde bu koşullarla ilişki kurar, onları sorgular ve değiştirme olanakları yaratır. Gençliğin taşıdığı dinamizm de bu karşılıklı ilişki içerisinde ortaya çıkar. Dolayısıyla mesele gençliği idealize etmek ya da onun mevcut zaaflarını ahlaki yargılarla açıklamak değil, bu çelişkilerin hangi toplumsal zeminde üretildiğini kavramaktır.

Böyle bir kavrayış ise kaçınılmaz olarak teori ile pratik arasındaki ilişkiyi gündeme getirir. Kuşak tartışmalarında zaman zaman “okuyan” ile “yaşayan”, salt teorik çalışma yapanla doğrudan pratiğin içerisinde bulunan arasında bir karşıtlık kurulabilmektedir. Oysa bunları birbirinden koparan her yaklaşım eksik kalmaya mahkumdur. Teori somut toplumsal pratikten uzaklaştığında gerçeği yansıtma gücünü yitirir; pratik teorinin ışığında örgütlenmediğinde okyanusta debelenmekten hallice olur. Bilginin pratikten doğduğu, teorik olarak işlendiği ve yeniden pratiğin sınamasına girdiği hareket tam da bu nedenle önemlidir. Okumak ile yaşamak, öğrenmek ile yapmak, düşünmek ile değiştirmek birbirinin alternatifi değil, aynı sürecin birbirini tamamlayan yanlarıdır.

Bu ilişki kuşaklar arasındaki deneyim aktarımının niteliğini de belirler. Geçmiş kuşağın birikimi yeni kuşak tarafından yalnızca ezberlenmek kaydıyla aynen uygulanıyorsa, ortada gerçek anlamda bir aktarımdan söz edilemez; çünkü bilgi ancak pratiğin içerisinde sınandığında ve yeni deneyimlerle ilişkilendirildiğinde canlı hale gelir. Lenin’in Ne Yapmalı? çalışmasını bugün açısından ele almak da bu nedenle belirli örgütsel biçimleri olduğu gibi tekrar etmekten farklıdır.

1902 Rusya’sının tarihsel koşullarıyla bugünün Türkiye-Kuzey Kürdistan gerçekliğinin aynı olmadığı açıktır. Ancak Lenin’in üzerinde durduğu kendiliğinden gelişen toplumsal tepki ile sistematik siyasal bilinç arasındaki ilişki, farklı tarihsel biçimler altında bugün de üzerinde düşünülmesi gereken bir sorun olarak durmaktadır. Bir genç insanın adaletsizlik karşısındaki öfkesi nasıl daha kapsamlı bir toplumsal kavrayışa dönüşür, bir eylemden edinilen deneyim nasıl kalıcı bilgi haline gelir, okunan teori somut gerçekliği anlamaya nasıl hizmet eder ve yapılan hatalar nasıl kişisel başarısızlık olmaktan çıkarılıp kolektif öğrenmenin konusu haline getirilebilir? Bu sorular, tarihsel metinlerin hazır cevaplarını bugüne taşımaktan çok, onların metodunu kavramayı gerektirir.

Aynı nedenle deneyim aktarımı tek yönlü bir ilişki olarak düşünülemez. Bunu yalnızca eski kuşağın genç kuşağa öğrettikleri üzerinden kurmak, zamanla donmuş bir öğreten-öğrenen ilişkisine yol açabilir. Oysa önceki kuşakların geçmiş mücadeleler, örgütsel deneyimler konusunda doğrudan yaşanmış bir birikimi bulunurken, yeni kuşak da bugünün toplumsal yaşamını, iletişim biçimlerini, kültürel kodlarını ve emperyalist-kapitalist sistemin yaratmış olduğu yıkımı daha doğrudan yaşamaktadır. İki deneyim birbirinin yerine geçmez; birbirini tamamlayabilecek farklı tarihsel bilgi alanları oluşturur. Dolayısıyla gerçek aktarım, geçmiş kuşağın bildiklerini gençlere anlatmasıyla tamamlanmaz. Yeni kuşağın devraldığı birikimi sorgulaması, kendi pratiği içerisinde sınaması ve yeni koşulların bilgisiyle geliştirmesi gerekir.

Böyle bir ilişkinin kurulabilmesi, eleştiri ve özeleştirinin nasıl kavrandığıyla doğrudan bağlantılıdır. Eleştiri kişisel saldırı olarak görüldüğünde, yenilgiler ve hatalar açık biçimde değerlendirilemediğinde kolektif öğrenme kanalları daralır. Geçmiş yalnızca başarıların ve kahramanlıkların anlatısına dönüştürüldüğünde ise yeni kuşak gerçek tarihsel süreçlerle değil, idealize edilmiş bir tarih görüntüsüyle karşılaşır. Oysa bir hareketin deneyimini değerli kılan yalnızca kazandığı başarılar değildir; yanlış kararların, başarısızlıkların, geri çekilmelerin ve bunlardan çıkarılan sonuçların bilgisi de en az başarılar kadar önemlidir. Yenilginin üzerini örtmek yenilgiyi ortadan kaldırmadığı gibi, hatayı konuşmamak da onun tekrarını engellemediği gibi yeni hataların zeminlerini güçlendirir. Tarihsel hafızanın öğretici olabilmesi, tarihin bütün çıplaklığıyla ele alınması; doğrusuyla yanlışıyla, eksiğiyle gediğiyle sahiplenilmesi ve daha iyisini inşa etme iradesi ile mümkündür.

Somut Koşulların Somut Tahlili Yol Göstericidir!

Kaypakkaya’nın ortaya koyduğu siyasal ve teorik değerlendirmelere yaklaşım da bu yöntemsel sorun içerisinde düşünülmelidir. Türkiye/K. Kürdistan’ın toplumsal yapısı, devlet, Kemalizm ve Kürt ulusal sorunu üzerine geliştirdiği görüşleri yalnızca sonuç cümleleri üzerinden okumak, o görüşlerin üretildiği yöntemi geri plana iter. Asıl olarak hangi somut gerçeklikten hareket edildiğini, dönemin egemen kabullerinden hangi noktalarda kopulduğunu ve hangi siyasal sonuçlara hangi çözümleme süreci üzerinden ulaşıldığını kavramak gerekir. Bir teorik mirasın canlılığı, belirli formüllerin değişmeden korunmasından değil, gerçekliği çözümleme gücünü sürdürebilmesinden gelir. Tarihsel miras ancak Marksizm’in baş ilkesi olan “somut koşulların somut tahlili” temelinde somuta uygulandığında hak ettiği değerle buluşur; aksi halde geçmişin devrimci düşüncesi, bugün anlamında eskiyi, güncel olmayanı, ihtiyacı gidermeyeni temsil edebilir.

Bu mesele bugün daha da önemlidir; çünkü 21. yüzyılın gençliği geçmiş kuşaklardan farklı bir toplumsal ortam içerisinde şekillenmektedir. Dijital platformlar, dijital medya, algoritmalar, güvencesiz çalışma biçimleri, esnek istihdam, gelecek kaygısı ve sürekli bireysel performans baskısı gündelik hayatın yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir. Genç bir insan birkaç dakika içerisinde onlarca politik, kültürel ve ticari mesajla karşılaşabilirken, bilgiye ulaşmanın kolaylaşması bilgiyi sistematik biçimde değerlendirmeyi kendiliğinden kolaylaştırmamaktadır. Aksine bilgi çoğalırken dikkatin parçalanması, siyasal tartışmaların sloganlara ve hızla tüketilen polemiklere sıkışması başka bir sorun yaratmaktadır. Çok sayıda olaydan haberdar olmak ile bu olaylar arasındaki tarihsel ve toplumsal bağı kavramak ne yazık ki aynı şey değildir.

Bugünün meselesi de tam burada düğümlenmektedir. Yeni kuşak, geçmiş kuşakların karşılaşmadığı araçların, ilişki biçimlerinin ve sorunların içerisinde yetişirken, bunların ardındaki sınıfsal gerçekliği kendiliğinden bütünlüklü biçimde kavrayamaz. Bu nedenle MLM teorisinin gençliğe öğretilmesi ve kavratılması, yalnızca birtakım kavramların, tarihsel değerlendirmelerin ya da hazır sonuçların aktarılması olarak görülemez. Esas olan, gençliğin karşılaştığı gerçekliği çözümleyebileceği bir yöntemi edinmesidir. Bunun için de gençliğin çalışma yaşamından, eğitimden, dijital dünyadan, kültürel ilişkilerden ve gündelik hayatın çelişkilerinden taşıdığı deneyimler dikkatle ele alınmalı; bu deneyimler teorik birikimin süzgecinden geçirilerek sınıfsal temelleriyle birlikte yorumlanmalıdır. Böylece gençliğin doğrudan yaşadığı fakat nedenlerini her zaman bütünlüklü biçimde açıklayamadığı sorunlarla teorik bilgi arasında canlı bir bağ kurulabilir; teori somut yaşamdan kopuk bir bilgi olmaktan çıkarken, yaşanan deneyimler de birbirinden bağımsız ve geçici olaylar olarak kalmaz.

Önceki İçerikPartinin Çıkarları Mı Halkın Çıkarları Mı?
Sonraki İçerikDevrimci Hareketin Güncel Görevlerini Belirleyen Siyasi Olgular…